Poliester i mikroplastik — co naprawdę dzieje się z Twoją skórą?

Zakładasz rano ulubioną bluzę. Wkładasz leginsy na trening. Sięgasz po polar na wieczorny spacer. Większość z nas nie zastanawia się wtedy nad tym, z czego jest uszyte ubranie. A może właśnie powinniśmy.

Poliester to dziś dominujący materiał w przemyśle odzieżowym. Stanowi około 52% globalnej produkcji włókien tekstylnych, a jego popularność wynika z niskiej ceny i trwałości. Tyle że coraz więcej badań pokazuje, że ta wygoda ma swoją cenę — i płaci ją nasza skóra, nasze ciało i nasza planeta. Opok

Czym właściwie jest mikroplastik?

Mikroplastiki to cząstki plastiku mniejsze niż 5 mm. Odzież jest największym na świecie źródłem pierwotnych mikroplastików — odpowiada za szacowane 35% ich emisji. Około 70% ubrań produkowanych na świecie wykonanych jest z materiałów syntetycznych: poliestru, nylonu, akrylu i elastanu. Center for Environmental Health

Każde pranie, każde założenie i każdy ruch uwalniają mikroskopijne włókna. Jeden cykl prania poliestru może uwolnić nawet 496 000 mikrowłókien — niewidocznych gołym okiem cząstek plastiku, które trafiają do wody, powietrza i naszego ciała. Planetcare

Czy plastik wchodzi przez skórę?

To pytanie, które jeszcze kilka lat temu byłoby uznane za przesadzone. Dziś mamy na nie odpowiedź — i nie jest ona uspokajająca.

Badanie opublikowane w 2024 roku przez Uniwersytet w Birmingham dostarczyło pierwszych eksperymentalnych dowodów na to, że substancje chemiczne zawarte w mikroplastikach mogą przenikać do ludzkiego potu, a następnie być wchłaniane przez skórę i trafiać do krwiobiegu. ScienceDaily

W badaniu wykorzystano trójwymiarowe modele ludzkiej skóry. Naukowcy zbadali, jak kontakt z mikroplastikami i zawartymi w nich substancjami zmniejszającymi palność wpływa na wchłanianie przez skórę. Stwierdzono obecność kilku chemikaliów w skórze — pięć z testowanych substancji (BDE 47, 99, 100, 153 i 183) przedostało się przez barierę skórną i dotarło do odpowiednika ludzkiego krwiobiegu. Medical News Today

Skóra to nasz największy organ. I przez cały dzień dotyka jej ubranie.

Co zawiera poliester — poza plastikowym włóknem?

Sam polimer to nie jedyny problem. Produkcja poliestru wiąże się z substancjami chemicznymi, które pozostają w gotowych ubraniach i mogą być wchłaniane przez skórę, szczególnie w miejscach wysokiego tarcia, jak bielizna, lub wdychane jako mikrowłókna. Opok

Wśród nich wymienia się:

Bisfenol A (BPA) — zaburzacz hormonalny obecny w ubraniach z poliestru z recyklingu. Badanie Xue i współpracowników (2018) wykazało BPA w odzieży poliestrowej na poziomach przekraczających bezpieczne normy ekspozycji, z potencjalnym wpływem na układ nerwowy i zdrowie reprodukcyjne. Opok

Środki zmniejszające palność — badanie Uniwersytetu w Birmingham z 2023 roku wykazało, że płyn imitujący pot wyługowuje niebezpieczne substancje z mikroplastikowych włókien. Tłuste składniki potu pomagają wyciągać chemikalia, takie jak środki zmniejszające palność, które następnie mogą być wchłaniane przez skórę. Orbasics

Formaldehyd i ftalany — nowe ubrania syntetyczne zawierają pozostałości chemiczne — formaldehyd, ftalany — które mogą zaburzać barierę skórną, szczególnie u niemowląt lub osób z egzemą. Orbasics

Chociaż poliester sam w sobie nie jest oficjalnie klasyfikowany jako zaburzacz hormonalny, jest często nasycony dodatkami — antymonem, BPA, ftalanami, PFAS — które są uznanymi lub podejrzewanymi dysruptorami hormonalnymi. Orbasics

Co się dzieje w ciele?

Nie tylko skóra jest zagrożona. Naukowcy odkryli mikroplastiki dosłownie w każdym miejscu ludzkiego ciała.

Cząstki plastiku znaleziono w wielu narządach i tkankach, w tym w mózgu, jądrach, sercu, żołądku, węzłach chłonnych i łożysku. Wykryto je również w moczu, mleku matki, nasieniu i smółce — pierwszym stolcu noworodka. Stanford Medicine

Przełomowe badanie opublikowane w marcu 2024 roku w prestiżowym New England Journal of Medicine poszło jeszcze dalej. Uczestnicy z mikroplastikami i nanoplastikami w organizmach mieli dwukrotnie wyższe ryzyko zawału serca, udaru lub przedwczesnej śmierci z dowolnej przyczyny. Tkanka blaszki miażdżycowej wykazywała u nich wzmożone stany zapalne — powiedział prof. Raffaele Marfella, główny autor badania. CNN

Mikroplastiki powiązano ze stanami zapalnymi, zakłóceniem mikrobioty jelitowej oraz zmianami funkcji metabolicznych. Mniejsze cząstki — nanoplastiki — mogą przekraczać barierę krew–mózg. Theruggedsoul

Skóra i alergie — codzienne skutki

Nawet jeśli odłożymy na bok długoterminowe skutki zdrowotne, poliester ma bezpośredni, odczuwalny wpływ na skórę każdego dnia.

Badanie opublikowane w American Journal of Contact Dermatitis zidentyfikowało włókna syntetyczne, w tym poliester, jako częsty czynnik drażniący u osób z wrażliwą skórą lub egzemą. Theruggedsoul

Poliester nie oddycha. W ciepłym i wilgotnym środowisku zatrzymuje ciepło i pot przy skórze, tworząc warunki sprzyjające namnażaniu się bakterii i grzybów — co prowadzi do wysypek i kontaktowego zapalenia skóry. Theruggedsoul

Podczas treningu sytuacja się pogarsza: pot aktywuje uwalnianie chemikaliów z włókien poliestrowych, a otwarte pory skóry zwiększają wchłanianie. Kiedy Center for Environmental Health przebadało odzież sportową pod koniec 2022 roku, w poliestrowych biustonoszach sportowych i legginsach znanych marek znaleziono wysokie poziomy BPA. Orbasics

Ważna uwaga: nauka się rozwija

Warto zachować rzetelność: nie istnieje jeszcze naukowy konsensus co do skali zdrowotnego zagrożenia ze strony mikroplastików. Część ekspertów ostrzega przed pochopnymi wnioskami i podkreśla potrzebę bardziej rygorystycznych badań. To, co wiemy na dziś, powinno jednak skłonić nas do ostrożności — szczególnie w wyborze ubrań, które nosimy przez wiele godzin dziennie. Breakthroughjournal

Zasada ograniczonego zaufania do syntetyków wydaje się rozsądna. Zwłaszcza gdy mamy dostępną alternatywę.

Co zamiast poliestru?

Naturalne włókna — bawełna organiczna, len, bambus, wełna merino — nie uwalniają mikroplastiku. Są oddychające, przyjazne dla skóry i biodegradowalne.

W THE BLOO to nasza odpowiedź. Rezygnujemy z poliestru i tworzyw sztucznych na rzecz naturalnych tkanin, które są dobre dla Twojej skóry i dla planety. Ubrania, które nosisz każdego dnia, powinny Ci służyć — nie obciążać.

Źródła

Badania naukowe:

• Marfella R. et al. Microplastics and Nanoplastics in Atheromas and Cardiovascular Events. New England Journal of Medicine, marzec 2024; 390(10):900–910. doi: 10.1056/NEJMoa2309822
• Abafe O.A., Harrad S., Abdallah M.A. Assessment of Human Dermal Absorption of Flame Retardant Additives in Polyethylene and Polypropylene Microplastics Using 3D Human Skin Equivalent Models. Environment International, kwiecień 2024; 186:108635. doi: 10.1016/j.envint.2024.108635
• Napper I.E., Thompson R.C. Release of synthetic microplastic plastic fibres from domestic washing machines. Marine Pollution Bulletin, 2016
• Ragusa A. et al. Plasticenta: First evidence of microplastics in human placenta. Environment International, 2021; 146:106274
• Mahler V. et al. Textiles and allergic contact dermatitis. American Journal of Contact Dermatitis, 2002; 13(1):20–27
• Diamanti-Kandarakis E. et al. Endocrine-disrupting chemicals: an Endocrine Society scientific statement. Endocrine Reviews, 2009

Instytucje i raporty:

• University of Birmingham, komunikat prasowy, kwiecień 2024: Toxic chemicals from microplastics can be absorbed through skin
• Center for Environmental Health, raport 2022: Do Your Workout Clothes Contain Endocrine-Disrupting Microplastics?
• Stanford Medicine, styczeń 2025: Microplastics in the body — what we know
• UN Environment Programme: raport o syntetycznych włóknach tekstylnych
• Textile Exchange, Global Fiber Report 2022
• IARC (International Agency for Research on Cancer): klasyfikacja formaldehydu jako karcynogenu Grupy 1, 2006